"Assistent heeft een onmenselijke taak"

"Assistent heeft een onmenselijke taak"

Nacer Barazite van FC Utrecht werd tegen PSV ten onrechte teruggefloten voor buitenspel. Een abc"tje, vindt oud-arbiter Mario van der Ende. Zo simpel ligt het niet, zegt wetenschapper Stefan van der Stigchel.




De ogen rolden bij oud-topscheidsrechter Mario van der Ende bijna uit hun kassen toen hij zondagavond naar PSV - FC Utrecht zat te kijken. Zijn eerste reactie toen Nacer Barazite afdrukte voor de 0-1, maar werd teruggefloten: ,,Hier heb ik geen replay voor nodig, géén buitenspel.""

Utrecht werd zwaar benadeeld op het moment dat assistent-scheidsrechter Patrick Langkamp vlagde en arbiter Dennis Higler diens besluit overnam. Van der Ende: ,,Dit was nou echt een abc"tje. Deze fout heeft te maken met de kwaliteit van waarnemen. Vooropgesteld, niets menselijks is scheidsrechters en hun assistenten vreemd, maar deze fout had voorkomen moeten en kunnen worden.""

Dat is nog maar de vraag, zo stelt wetenschapper Stefan van der Stigchel van de Universiteit Utrecht. Hij is als experimenteel psycholoog gespecialiseerd in onderzoek naar "aandacht" en "waarnemen". Assistent-scheidsrechters hebben een onmenselijke taak, zegt hij.

,,Ze kunnen simpelweg niet naar twee plekken tegelijk kijken. Terwijl dat wel van hen verlangd wordt bij het beoordelen van buitenspel. Zulke beslissingen kun je echter helemaal niet aan het menselijke oog overlaten. De assistent bij PSV - Utrecht zal er heus van overtuigd geweest zijn dat hij buitenspel heeft waargenomen, maar dan hoeft het niet zo te zijn.""

Het vergelijk met getuigenverhoren in de criminaliteit gaat op, vindt Van der Stigchel. Mensen kunnen er van overtuigd zijn dat een verdachte een rode jas aanhad, terwijl de waarheid anders is. ,,Je kijkt niet met je ogen, maar met je hersenen. En die worden beïnvloed daar alles wat er om je heen gebeurt. Lawaai van supporters, of oplichtende reclameborden bijvoorbeeld.""

Terreinknecht
Toch, zo oordeelt Van der Ende, ging het zondagavond niet eens om een al te lastige beoordeling. ,,Dit moet je gewoon zien. De assistent kreeg nota bene hulp uit onverwachte hoek. De situatie speelde zich af op de rand van het strafschopgebied. Door die lijn was de situatie nog beter in te schatten. Soms heb je dat geluk als arbitrage. Een andere keer komt die hulp van de terreinknecht, want als het gras gunstig is gemaaid kan dat ook een handje helpen bij het beoordelen van buitenspelsituaties.""

Kan de Utrecht-aanval simpelweg te snel zijn gegaan om waar te nemen? Van den Ende vindt dat niet aan de orde. ,,De ene spits is sneller dan de ander. Dat kan het soms lastiger maken. Maar hier speelde alles zich af op een betrekkelijk beperkte ruimte. Dan mogen er geen excuses gelden.""

Hij vindt dat er in de opleiding van assistent-scheidsrechters te weinig aandacht is voor het beoordelen van dit soort momenten. ,,Het reactievermogen is te trainen, daar zijn oefeningen voor.""

De KNVB stelt dat het bekijken van videobeelden en oefeningen om het reactievermogen te verbeteren nadrukkelijk onderdeel zijn van de opleiding van assistent-scheidsrechters. In hoeverre dat echt zin heeft, is de vraag, zegt Van der Stigchel. ,,We kunnen ons hooguit trucjes aanleren om het echte probleem te omzeilen. Scheidsrechters en assistenten voorspellen vaak waar de bal heengaat en hoe snel-ie daar terecht komt. Of ze gaan bijvoorbeeld af op het geluid dat je hoort op het moment dat een speler die een pass geeft de bal raakt. Maar in een vol stadion is dat laatste een lastig verhaal. En het eerste vooral een kwestie van interpretatie.""

Van der Ende en Van der Stigchel zien de komst van een videoreferee als enige oplossing om het probleem van selectieve waarneming weg te nemen. Van der Stigchel: ,,Bij het roeien zie je vaak pas welke boot er voor ligt als je het beeld stil zet en een lijn over het scherm trekt. Vertaal je dat naar het voetbal dan moeten we óf met zijn allen accepteren dat het er oneerlijk aan toe gaat óf electronische hulpmiddelen invoeren. Honderd procent zekerheid verkrijgen op basis van menselijk waarnemen is niet te doen.""

Word nu lid van de supportersvereniging FC Utrecht